ექსპერტმა ჩაატარა „უმე-ის აკრძალვის შესახებ“ კანონის კონსტიტუციური და სამართლებრივი ანალიზი
![დიმიტრი ვოვკი. ფოტო: Фейсбук Dmytro Vovk](/img/article/817/12_main-v1724229843.jpg)
ადვოკატის ანალიზი მოიცავს რამდენიმე ძირითად ასპექტს: კერძოდ, თემების ლიკვიდაციის პროცესს, ექსპერტიზის პროცედურას, საერთაშორისო სამართალს და კონსტიტუციასთან შესაბამისობას.
კანონის უზენაესობისა და რელიგიის შესწავლის ცენტრის ხელმძღვანელმა, ასოცირებულმა პროფესორმა, იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატმა დიმიტრი ვოვკმა, რომელიც სპეციალიზირებულია სახელმწიფო-ეკლესიის ურთიერთობებში, თავის ფეისბუქის გვერდზე გამოაქვეყნა „აკრძალვის შესახებ“ კანონის კონსტიტუციური და სამართლებრივი ასპექტების ანალიზი.
ავტორი ამტკიცებს, რომ ფორმალური ფორმულირების მიუხედავად, კანონი რეალურად შეიქმნა უმე-ის აკრძალვის მიზნით.
„პირველ რიგში, ეს არაერთხელ გამოქვეყნდა მისი ავტორებისა და პრომოუტერების მიერ. მეორეც, კანონი (კერძოდ, უკრაინული რელიგიური ორგანიზაციის რუსეთთან მიკუთვნების კრიტერიუმები) სპეციალურად უმე-ისთვის დაიწერა. მესამე, სახელმწიფომ უკვე ჩაატარა „რელიგიური კვლევები“ (ფაქტობრივად, საღვთისმეტყველო) დაადგინა რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიასა და უმე-ს შორის კავშირის ფაქტი (მას შემდეგაც, რაც მეუ-მ „სრული დამოუკიდებლობა“ გამოაცხადა 2022 წლის მაისში), რომელიც ხსნის გზას უმე-ის ლიკვიდაციისკენ,” წერს ვოვკი.
მისი აზრით, სახელმწიფოს მიერ დანიშნულმა ექსპერტთა ჯგუფმა არსებითად აღიარა, რომ ავტოკეფალიის გამოცხადების გარდა არაფერი მიანიშნებს რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის უმე-ს თემებზე კუთვნილების დასასრულს. ის დასძენს, რომ კანონის დებულებებიდან გამომდინარე, ავტოკეფალიაც კი არ იხსნის უმე-ს აკრძალვისგან, თუ ეს ავტოკეფალია არ იქნება აღიარებული რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ.
„თუ რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესია დაჟინებით მოითხოვს, რომ უმე რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ნაწილია, ლიკვიდაციის მიზნით ეს საკმარისი იქნება ავტოკეფალიის გამოცხადების შემდეგაც (რაც, რა თქმა უნდა, არ მოხდება არც ერთ თვეში და არც ცხრა თვეში, რომელიც კანონმდებლობით არის გათვალისწინებული“ - დასძენს ის.
ექსპერტი აღნიშნავს, რომ კანონი ითვალისწინებს უმე-ს თემების ლიკვიდაციის გამარტივებულ პროცედურას და ამან შეიძლება გამოიწვიოს მრავალი ორგანიზაციის სწრაფი აკრძალვა.
მიუხედავად იმისა, რომ ათასობით რელიგიური თემის ინდივიდუალურად აკრძალვა გახდება საჭირო, კანონი პროკურატურას ანიჭებს უფლებამოსილებას შეიტანოს ლიკვიდაციის სარჩელი და ყველა საქმე უნდა განიხილებოდეს კიევის ადმინისტრაციული სააპელაციო სასამართლოს მიერ, მხარეთა შეტყობინების ყველაზე გამარტივებული პროცედურებით.
”ასეთი მექანიზმი, რომელშიც ჩართულია არა მემი ”ერთი სეს-ის იურისტი”, არამედ პროკურატურის სისტემა, საშუალებას გაძლევთ სწრაფად შეიტანოთ საჩივრები და მიიღოთ გადაწყვეტილება უმე-ის სტრუქტურაში ძირითადი ორგანიზაციების ლიკვიდაციის შესახებ (მეტროპოლიები, მნიშვნელოვანი სამრევლოები, და ა.შ.).
გარდა ამისა, სასამართლო პროცესები არ უნდა გაგრძელდეს ძალიან დიდხანს, რადგან ერთადერთი, რაც სასამართლომ უნდა დაადგინოს, რათა გადაწყვიტოს, არის თუ არა რელიგიური ორგანიზაცია ჭეშმარიტად დაკავშირებული რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიასთან, რაც, შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ მოხდება სახელმწიფოს მიერ უკვე ჩატარებულ ექსპერტიზაზე შესაბამისი მითითებით. უზენაესი სასამართლოს უახლესი პრაქტიკის გათვალისწინებით, ამ კუთხით არანაირი პრობლემა არ იქნება“, - ნათქვამია განცხადებაში.
ავტორი აგრძელებს საგამოცდო პროცედურის კრიტიკას, რომელიც განსაზღვრავს, არის თუ არა რელიგიური ორგანიზაცია რუსეთთან ასოცირებული. იგი მიუთითებს მის მიკერძოებულობაზე და ბოროტად გამოყენების შესაძლებლობაზე, ვინაიდან კანონში არც კვალიფიკაცია და არც მიუკერძოებლობა ასეთი გამოცდის ჩატარების შესახებ არ არის ნახსენები. ექსპერტების დანიშვნა არის სახელმწიფო ეთნოპოლიტიკის სამსახურის სრული შეხედულებისამებრ, რომელიც მხარს უჭერს მეუ-ს.
„უკვე გამოთქმულია პრეტენზიები უმე-სა და რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას შორის ურთიერთობის წინასწარი შემოწმების ობიექტურობასთან დაკავშირებით, რადგან ექსპერტთა ჯგუფი შეიქმნა სეს-ის მიერ იმ პრინციპით, რომელიც მოგვაგონებს იმამების შეხვედრას, რომლებიც გადაწყვეტენ, დავხუროთ თუ არა ადგილობრივი სინაგოგა. მეორეც, კანონი უშვებს უმე-ს თემების ლიკვიდაციას ნებისმიერი დარღვევისთვის „რელიგიური ორგანიზაციების ფორმირებისა და საქმიანობის შესახებ“, ანუ ნებისმიერი, თუნდაც უმნიშვნელო, კანონის დარღვევისთვის“, - ამტკიცებს ის.
ადვოკატი აღნიშნავს, რომ კანონი ეწინააღმდეგება საერთაშორისო სტანდარტებს რელიგიის თავისუფლების სფეროში. რელიგიის თავისუფლება არ ექვემდებარება დეროგირებას სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების საერთაშორისო პაქტის (ICPR) დონეზე და არ შეიძლება შეიზღუდოს ეროვნული უსაფრთხოების საფუძველზე (მოსკოვის სახელმწიფო ფსიქოლოგიური და პედაგოგიური უნივერსიტეტი-ის მუხლი 18).
ის ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ რელიგიური ორგანიზაციების ლიკვიდაცია შესაძლებელია ეროვნული უსაფრთხოების ნიშნით (მსფპუ-ის 22-ე მუხლი), თუმცა არა მათი რელიგიური კუთვნილების, არამედ უკანონო ქმედებებთან დაკავშირებით, რაც უნდა დაამტკიცოს სახელმწიფომ.
„თუ ჩვენ აღმოვფხვრით წმინდა თეოლოგიურ არგუმენტებს (სულიერი დამოუკიდებლობა და ა.შ) ”- განმარტავს ის. ზოგიერთი ეს საქმე სერიოზულ დანაშაულს წარმოადგენს, მაგრამ განსხვავდება იმისგან, რაც ტრადიციულად ასოცირდება ეროვნული უსაფრთხოების საფრთხეებთან.
„ამას რომც დავუმატოთ კიდევ 100 სისხლის სამართლის საქმე, რომელიც გამოძიების და სასამართლო განხილვის სხვადასხვა ეტაპზეა, შეუძლებელია ცალსახად დავასკვნათ, რომ ლიკვიდაცია არის ერთი ადეკვატური სანქცია“. - დასძენს უფლებადამცველი.
ის ასევე საუბრობს ისეთი აკრძალვის არადამაჯერებელ გამართლებაზე, როგორიცაა სანქციები „რუსული სამყაროს“ იდეოლოგიის გავრცელებისთვის, ვინაიდან კანონს არ აქვს ამ კონცეფციის მკაფიო განმარტება.
ავტორი ასევე მიიჩნევს, რომ კანონმა შესაძლოა უკრაინის საერთაშორისო პარტნიორების შეშფოთება გამოიწვიოს.
ვოვკი იხსენებს, რომ არა მხოლოდ მემარჯვენე ამერიკელმა პოლიტიკოსებმა, არამედ აშშ-ის კონგრესის საერთაშორისო რელიგიის თავისუფლების კომისიამ, ისევე როგორც რამდენიმე მსხვილმა საერთაშორისო უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ, გამოთქვეს თავიანთი კომენტარები კანონთან დაკავშირებით.
„ჩვენ შეგვიძლია ველოდოთ, რომ კანონი განიხილება სექტემბერში ევროკომისიის ორმხრივ შეხვედრებზე, სადაც განიხილება უკრაინის კანონმდებლობის შესაბამისობა ევროკავშირის სტანდარტებთან და ღირებულებებთან ადამიანის უფლებათა სფეროში“, - წერს ადვოკატი.
ამავდროულად, მისი აზრით, საერთაშორისო პარტნიორების მხრიდან ძირითადი ლოგიკა მიმართული იქნება იმისკენ, რომ ეს არ არის უკრაინის ყველაზე დიდი პრობლემა მრავალი სხვა უფრო რთული გამოწვევის ფონზე და ამ კანონის იგნორირება შეიძლება. კერძოდ, მისი ვარაუდით, რუსი დიპლომატების და რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის მონაწილეობამ უკრაინაში უმე-ის „დევნის“ ნარატივის გავრცელებაში შესაძლოა წაახალისოს ევროპელი დიპლომატები, მოერიდონ კანონის კრიტიკას, რათა არ გაიგივონ რუსეთთან.
დასასრულს, კანონის უზენაესობისა და რელიგიის კვლევის ცენტრის ხელმძღვანელი აცხადებს, რომ კანონის მიღება მიუთითებს უკრაინის მოძრაობაზე უკრაინის მართლმადიდებლურ ეკლესიასთან (მეუ) მჭიდრო თანამშრომლობისკენ.
„კონსტიტუციის 35-ე მუხლით გათვალისწინებული მოდელი (გამოყოფა) დიდი ხანია არსებობს მხოლოდ ქაღალდზე და 2014 წლიდან უკრაინა მართლმადიდებლური ქვეყნებისთვის სახელმწიფოსა და ეკლესიას შორის ურთიერთობის უფრო ტრადიციული კოოპერატიული მოდელისკენ მიდის. ამ მოძრაობას ბიძგს აძლევს კანონის მიღება“, - ნათქვამია ანალიზში.
ამასთან, დიმიტრი ვოვკი მიიჩნევს, რომ ამ საკითხზე პოლიტიკური კონსენსუსი არ არსებობს.
„ოპოზიციური პოლიტიკოსები, ზოგიერთი მეორე დონის პრო-სამთავრობო პოლიტიკოსი და რელიგიურ ურთიერთობებზე პასუხისმგებელი ოფიციალური პირები მხარს უჭერენ მეუ-სთან დაახლოების იდეას. ამავდროულად, ასეთი სცენარი, სხვადასხვა მიზეზების გამო, სრულიად მისაღები არ ჩანს პრეზიდენტ ზელენსკის გუნდისთვის“, - ვარაუდობს ის.
როგორც მჟკ წერს, უკრაინის უმაღლესი რადას მთავარმა სამეცნიერო და საექსპერტო დირექტორატმა გამოთქვა შეშფოთება №8371 კანონის მიღების შესაძლო შედეგებზე, რომელიც ითვალისწინებს უმე-ის რელიგიური თემების შემოწმებას რუსეთთან მათი კავშირების შესახებ.
![TSN-ს მეუ-ს ნაცემი](/img/article/820/16_tn-v1726053685.png)
![ჟიტომირის რაიონში დააკავეს უმე-ის ტაძრის დაწვაში ეჭვმიტანილი](/img/article/820/17_tn-v1726047486.jpeg)