Η Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου και η προσευχή για πόλεμο: Μέρος 1
Υποστήριξε ο Άγιος Βασίλειος ο Μέγας τον πόλεμο; Φωτογραφία: ΕΟΔ
Στην προσευχή «Υπέρ της Αγίας Ρωσίας», την οποία ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος ευλόγησε να διαβαστεί σε όλες τις εκκλησίες της Ορθοδόξου Εκκλησίας της Ρωσίας και εξαιτίας της οποίας αρκετοί ιερείς έχουν ήδη καθαιρεθεί, υπάρχουν λόγια για τη χορήγηση νίκης σε έναν από τους εμπόλεμους. Φυσικά, αναφέρεται στη νίκη της Ρωσίας στον πόλεμο με την Ουκρανία. Ο Μητροπολίτης Σταυρουπόλεως Κύριλλος είπε στα Αναγνώσματα της Γεννήσεως: «Όταν κερδίσουμε αυτόν τον ιερό πόλεμο, τότε η μεταμόρφωση της Ρωσίας μας θα συνεχιστεί». Οι υποστηρικτές της «πατριαρχικής» προσευχής υποστηρίζουν ότι η προσευχή για τη νίκη είναι μια αρχαία πρακτική της Εκκλησίας, η οποία δεν έρχεται σε αντίθεση ούτε με τους κανόνες ούτε με το Ευαγγέλιο.
Για να υποστηρίξουν τη θέση τους, συχνά παραθέτουν ένα μέρος μιας προσευχής από τη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, δηλαδή το κείμενο από το Intercessio (μεταφρασμένο από τα λατινικά ως "μεσιτεία"), το οποίο μιλά για τη χορήγηση νίκης επί των βαρβαρικών λαών σε έναν ορθόδοξο τσάρο. Τι είναι αυτό το κείμενο και είναι εφαρμόσιμο για τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας;
Intercessio Λειτουργία Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου
To μέρος της Μεσολαβητικής Προσευχής (Intercessio) από τη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου στο οποίο μιλούν οι υποστηρικτές του πολέμου, έχει ως εξής: «Θυμήσου, Κύριε, τους δίκαιους και φιλόχριστους άρχοντες, στους οποίους επίτρεψες να κυβερνήσουν τη γη: με τα όπλα της αλήθειας, με τα όπλα της καλοσύνης, στεφάνωσέ τους, σκέπασε τα κεφάλια τους την ημέρα της μάχης, ενίσχυσε το χέρι τους, σήκωσε το δεξί τους χέρι, εδραίωσε την εξουσία τους, υπόταξε σε αυτούς όλες τις βάρβαρες γλώσσες που επιθυμούν μάχη: Δώσε τους βαθιά και αναφαίρετη ειρήνη: διακήρυξε στις καρδιές τους καλά πράγματα για την Εκκλησία Σου και όλο τον λαό Σου, ώστε στη σιωπή τους να ζήσουμε μια ήσυχη και σιωπηλή ζωή με κάθε ευσέβεια και αγνότητα».
Για να επικαλεστούν αυτό το κείμενο, οι υπερασπιστές του πολέμου βασίζονται σε δύο θέσεις που θεωρούν αδιαμφισβήτητες:
1. Το Intercessio είναι ένα μέρος της ευχαριστιακής προσευχής που έχει έρθει σε μας αμετάβλητη μέσα από τη χιλιετή ιστορία της Εκκλησίας, και ως εκ τούτου έχει αγιαστεί από την αυθεντία της Παράδοσης και ήταν πάντα στη μορφή με την οποία την διαβάζουμε σήμερα.
2. Το Intercessio συντάχθηκε από τον ίδιο τον Άγιο Βασίλειο, που σημαίνει ότι καθαγιάστηκε από την πατερική εξουσία.
Από αυτά προκύπτει το «συμπέρασμα»: δεδομένου ότι το κείμενο γράφτηκε από τον Άγιο Βασίλειο, και η Εκκλησία το ακολουθούσε πάντα, αυτό σημαίνει ότι η Εκκλησία προσευχόταν πάντα για τις αρχές, με την έννοια της «υποταγής των βαρβαρικών γλωσσών» και «η λειτουργία δεν αφορά την παγκόσμια γλυκιά ειρήνη και τα ροζ πόνυ». Και αν είναι έτσι, τότε η άρνηση να προσευχηθούμε για «νίκη» είναι μια διαφωνία με την Παράδοση της Εκκλησίας, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αίρεση και άλλες συνέπειες.
Ως αποτέλεσμα, το κείμενο της Λειτουργίας του Μεγάλου Βασιλείου χρησιμοποιείται ως απόδειξη ότι η Εκκλησία δεν αποδέχθηκε ποτέ τον «ειρηνισμό». Είναι όμως πραγματικά έτσι; Με άλλα λόγια, η Εκκλησία πραγματικά δεν άλλαξε ποτέ τίποτα στη σειρά εορτασμού των αρχών (τόσο των κοσμικών όσο και των εκκλησιαστικών) – τόσο καθ' όλη τη διάρκεια της Λειτουργίας όσο και στο Intercessio ειδικότερα;
Έχει αλλάξει η Εκκλησία τη στάση της απέναντι στις αρχές;
Στην επιστημονική βιβλιογραφία, είναι γενικά αποδεκτό ότι το κύριο μέρος της Λειτουργίας του Μεγάλου Βασιλείου – η Αναφορά – ανήκει πραγματικά στην πένα του (τουλάχιστον εν μέρει). Ωστόσο, «είναι λάθος να εγείρουμε το ζήτημα της πατρότητας της Λειτουργίας του Μεγάλου Βασιλείου στο σύνολό της: η τελετουργία της έχει συμπληρωθεί και επιμεληθεί κατά τη διάρκεια πολλών αιώνων».
Έτσι, Intercessio είναι το όνομα ενός από τα τμήματα της ευχαριστιακής προσευχής, το οποίο βρίσκεται κοντά στο τέλος του. Αυτή η ενότητα περιέχει κατάλογο των ονομάτων των αγίων, μνημόσυνο των ζώντων και κεκοιμημένων πιστών, ιεράρχες της εκκλησίας, κοσμικούς άρχοντες, καθώς και προσευχές για τις διάφορες ανάγκες της εκκλησιαστικής κοινότητας.
Πράγματι, κατά τη διάρκεια της Λειτουργίας, η Εκκλησία προσεύχεται για τις αρχές αρκετές φορές: στη Λιτανεία της Ειρήνης, στη Λιτανεία της Δέησης μετά την ανάγνωση του Ευαγγελίου, στη Μεγάλη Είσοδο, στο τέλος του Ευχαριστιακού Κανόνα και μετά το επιφώνημα «Ω Άγιοι...» Ο τύπος μνήμης των αρχών, ο οποίος προφέρεται δυνατά από τον ιερέα, ακούγεται ως εξής: «Ω Θεέ προστάτεψε τη χώρα μας, τους άρχοντές της και τον στρατό της, ας ζήσουμε μια ήσυχη και σιωπηλή ζωή, με κάθε ευσέβεια και αγνότητα».
Αλλά ήταν πάντα το ίδιο;
Αποδεικνύεται ότι ο εορτασμός των αρχών είναι ένα μέρος της Λειτουργίας που αλλάζει συνεχώς. Για να μην πάμε πίσω στην ιερή αρχαιότητα και να μην σας πούμε πώς προσευχόταν η Εκκλησία για τις αρχές στο Βυζάντιο ή στους Ρως του Κιέβου, ας στραφούμε σε μια εποχή πιο κοντά μας – στον 20ο αιώνα.
Μετά τις 2 Μαρτίου 1917, ο επικεφαλής του ρωσικού κράτους, αυτοκράτορας Νικόλαος, παραιτήθηκε από το θρόνο. Φυσικά, οι κληρικοί αντιμετώπισαν το ερώτημα για ποιες αρχές θα έπρεπε να προσεύχονται στη Λειτουργία. Η σύγχυση έγινε ακόμη μεγαλύτερη όταν παραιτήθηκε και ο αδελφός του αυτοκράτορα Νικολάου. Ως εκ τούτου, βγήκαμε από την κατάσταση με διαφορετικούς τρόπους. Μερικοί, όπως ο επίσκοπος Αναστάσιος (Αλεξάντροφ) του Γιάμπουργκ, χρησιμοποίησαν τη φόρμουλα Edinoverie (Παλαιοί Πιστοί), ενώ άλλοι παρέλειψαν εντελώς την αναφορά στον «πιο αυταρχικό» τσάρο.
Στις 4 Μαρτίου 1917, οι κοσμήτορες της Μόσχας (όχι η Σύνοδος, προσέξτε!) επεξεργάστηκαν τη διατύπωση του εορτασμού, η οποία ακουγόταν ως εξής: «Στην προστατευμένη από τον Θεό Ρωσική Αυτοκρατορία, την κυβέρνηση και τον στρατό της». Αλλά δύο ημέρες αργότερα αντικαταστάθηκε από τη Σύνοδο με τα λόγια: «Προς τη διατηρημένη από τον Θεό Ρωσική Αυτοκρατορία και τη Δίκαιη Προσωρινή Κυβέρνησή της...» Αλλά αυτή η διατύπωση δεν κράτησε πολύ. Λόγω της σοβαρής δυσαρέσκειας των πιστών με την αναφορά της «Προσωρινής Κυβέρνησης», στις 6 Απριλίου 1918, αντικαταστάθηκε από το «Για το ρωσικό κράτος που υποφέρει και τη σωτηρία του».
Ταυτόχρονα, η διορισμένη επιτροπή αποφάσισε να αντικαταστήσει τις λέξεις «Δίκαιος Αυτοκράτωρ ημών» στο τροπάριο και το κοντάκιο του Σταυρού στην αρχή του Όρθρου με τις λέξεις «Εις τον δίκαιο λαό Σου».
Επιπλέον, στον ήδη γνωστό στίχο «Σχετικά με την προστατευόμενη από τον Θεό χώρα μας, τους άρχοντες και τις στρατιές της», προστέθηκε: «Για να ζήσουμε μια ήσυχη και σιωπηλή ζωή με κάθε ευσέβεια και καθαρότητα» (Α ́ Τιμ. 2:2). Υποτίθεται ότι αυτή η διόρθωση έγινε προσωπικά από τον Μητροπολίτη Σέργιο (Στραγκορόντσκι) το 1927, καθώς πίστευε ότι η προσευχή για τις αρχές (αν και αντιθρησκευτική) προστάζεται από τον Απόστολο και ότι, δεύτερον, (η προσευχή) θα χρησίμευε σε κάποιο βαθμό ως ανοιχτή απόδειξη της πιστής στάσης της Εκκλησίας προς το κράτος (D. Bolychev, Svyashch. Προσευχή για «τις αρχές» στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. 2021. 2 (7). σ. 165–183).
Όπως μπορούμε να δούμε, η προσευχή για τις αρχές δεν ήταν πάντα της ίδιας φύσης όπως είναι σήμερα και συχνά εξαρτιόταν από την πολιτική κατάσταση και τη θέση της Εκκλησίας στο κράτος. Με άλλα λόγια, η αλλαγή στη διατύπωση τόσο της εγκόσμιας όσο και της πνευματικής εξουσίας δεν είναι κάτι νέο ή ασυνήθιστο, αλλά αρκετά φυσιολογικό.
Επιπλέον, όχι μόνο το περιεχόμενο της προσευχής για τις αρχές άλλαξε κατά τη διάρκεια των λιτανειών, αλλά και κατά τη διάρκεια της Αναφοράς, δηλαδή σε εκείνο το μέρος που ονομάζεται Intercessio και το οποίο οι αντίπαλοί μας θεωρούν αμετάβλητο. Είναι όμως αλήθεια;
Είναι δυνατή η αλλαγή του κειμένου της Λειτουργίας;
Είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα (τουλάχιστον 80 χρόνια), στα Υπηρεσιακά Βιβλία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, είχαν διαγραφεί τα λόγια της Μεσολάβησης στη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου σχετικά με τη νίκη των τσάρων επί των «πολεμοχαρών εθνών».
Πρώτον, όπως έχουμε ήδη αναφέρει, από τις 2 Μαρτίου 1917, ο Τσάρος δεν ήταν πλέον εκεί. Δεύτερον, το Intercessio μιλά για έναν «πιο ευσεβή και πιστό» τσάρο, και ο Λένιν και οι συνάδελφοί του δεν διακρίνονταν από ευσέβεια, πολύ λιγότερο από πίστη. Τρίτον, υπήρξε εμφύλιος πόλεμος στη χώρα και η Εκκλησία, εκπροσωπούμενη από τους καλύτερους εκπροσώπους της, πίστευε ότι ήταν αδύνατο να υποστηρίξει οποιαδήποτε πλευρά στην εσωτερική διαμάχη.
Έτσι, στα Υπηρεσιακά Βιβλία που εκδόθηκαν μετά το 2004, στη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, εμφανίζεται ένα κείμενο που μιλάει για «την κατάκτηση των βαρβαρικών γλωσσών που διψάνε για πόλεμο». Πιστεύεται ότι αυτό το κείμενο «επιστράφηκε» από την Ιερά Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά δεν μπορέσαμε να βρούμε μια τέτοια απόφαση στα συνοδικά περιοδικά του 2003 και του 2004. Επομένως, το ερώτημα ποιος «επανέφερε» τους «βαρβάρους» στα Υπηρεσιακά Βιβλία που εκδόθηκαν μετά το 2004 παραμένει ανοιχτό και, όπως μας φαίνεται, σημαντικό. Γιατί στο Intercessio εμφανίστηκαν λέξεις που δεν υπήρχαν ούτε στα αρχαία Σλαβικά Λειτουργικά Βιβλία, ούτε στα Λειτουργικά Βιβλία της Σοβιετικής εποχής, ούτε στα Ελληνικά Λειτουργικά Βιβλία. Για λόγους σύγκρισης, εδώ είναι τρεις εκδοχές αυτού του κειμένου - μία προεπαναστατική, η δεύτερη από το 2004 και η τρίτη πριν από το 2003:
Προεπαναστατική ("Συλλογή αρχαίων λειτουργιών σε ρωσική μετάφραση", 1875)
Θυμήσου, Κύριε, τους πιο ευσεβείς και δίκαιους βασιλιάδες, τους οποίους δικαιολόγησες να κυβερνήσουν τη γη: με τα όπλα της αλήθειας, με τα όπλα της καλοσύνης, στεφάνωσε τους, σκέπασε τα κεφάλια τους την ημέρα της μάχης, ενίσχυσε το χέρι τους, σήκωσε το δεξί τους χέρι, διατήρησε την εξουσία τους, υπόταξέ τους όλες τις βάρβαρες γλώσσες και διαμάχες: δώσε τους βαθιά και αναφαίρετη ειρήνη: διακήρυξε στις καρδιές τους καλά πράγματα για την Εκκλησία Σου και όλο το λαό Σου, ότι στη σιωπή της ήσυχης και σιωπηλής ζωής τους ας ζήσουμε με κάθε ευσέβεια και αγνότητα.
Service Book, που εκδόθηκε το 2004
Θυμήσου, Κύριε, τους δίκαιους και φιλόχριστους άρχοντες, τους οποίους δικαιολόγησες να κυβερνήσουν τη γη: με τα όπλα της αλήθειας, με τα όπλα της καλοσύνης, στεφάνωσε τους, σκέπασε τα κεφάλια τους την ημέρα της μάχης, ενίσχυσε το χέρι τους, σήκωσε το δεξί τους χέρι, διατήρησε την εξουσία τους, υπόταξέ τους όλες τις βάρβαρες γλώσσες και διαμάχες: δώσε τους βαθιά και αναφαίρετη ειρήνη: διακήρυξε στις καρδιές τους καλά πράγματα για την Εκκλησία Σου και όλο το λαό Σου, ότι στη σιωπή της ήσυχης και σιωπηλής ζωής τους ας ζήσουμε με κάθε ευσέβεια και αγνότητα.
Υπηρεσιακό βιβλίο που εκδόθηκε πριν από το 2003
Θυμήσου, Κύριε, κάθε πριγκιπάτο και εξουσία, και τους αδελφούς μας που είναι στην κάμαρα, και όλη την στρατιά: φύλαξε το καλό με καλοσύνη, κάνε το κακό καλό με την καλοσύνη Σου.
Όπως μπορούμε να δούμε, τα δύο πρώτα κείμενα διαφέρουν σημαντικά από το τρίτο (στο οποίο δεν υπάρχουν λόγια για την "ημέρα της μάχης" και "την κατάκτηση όλων των γλωσσών"). Επιπλέον, τα δύο πρώτα εδάφια διαφέρουν μεταξύ τους: στην πρώτη περίπτωση, μιλάμε για «τους πιο ευσεβείς και δίκαιους βασιλιάδες» και στη δεύτερη, «για δίκαιους και φιλόχριστους άρχοντες». Πρέπει να παραδεχτείτε ότι η διαφορά είναι αρκετά σημαντική.
Αποδεικνύεται ότι η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία αποφάσισε να «επαναφέρει» την προσευχή για τις αρχές από τη Λειτουργία του Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου, αλλά ταυτόχρονα να αντικαταστήσει τους «τσάρους» με «άρχοντες» και τους «πιο ευσεβείς» με τους «φιλόχριστους».
Μήπως αυτό σημαίνει ότι ακόμη και ένα τόσο σημαντικό κείμενο όπως η Λειτουργία μπορεί να υποστεί αλλαγές και σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί «δόγμα» της Εκκλησίας; Τουλάχιστον όσον αφορά την «κατάκτηση των γλωσσών» και των ηγεμόνων, ναι. Αυτό αναγνωρίζεται επίσης από την Ορθόδοξη Εγκυκλοπαίδεια, που εκδόθηκε με την ευλογία του Πατριάρχη Κυρίλλου, η οποία λέει ότι «στην ορθόδοξη παράδοση, το Intercessio, παρά τον σημαντικό βαθμό εμμονής στον 17ο αιώνα, εξακολουθεί να εξελίσσεται (ειδικά όσον αφορά τις αναφορές για κοσμικές αρχές, κάτι που είναι αξιοσημείωτο όταν συγκρίνουμε τις εκδόσεις του Λειτουργικού Βιβλίου που εκδόθηκαν πριν από το 1917, υπό σοβιετική κυριαρχία και τα τελευταία χρόνια)». Όπως είδαμε παραπάνω.
Πού πήγε η «ημέρα της μάχης»;
Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Οι υποστηρικτές του πολέμου δεν μπορούν παρά να παραδεχτούν ότι η μορφή εορτασμού των αρχών έχει αλλάξει σε όλη την ιστορία και εξακολουθεί να αλλάζει. Ωστόσο, ισχυρίζονται ότι δεν υπάρχει καμία αλλαγή στο μέρος που μιλάει για την «κατάκτηση των γλωσσών». Αυτό σημαίνει ότι τα λόγια για την «ενίσχυσή τους την ημέρα της μάχης» είναι μια χιλιόχρονη παράδοση της Εκκλησίας, η οποία διακόπηκε μόνο κατά τη διάρκεια της σοβιετικής περιόδου. Αλλά ακόμα και εδώ θα τους απογοητεύσουμε.
Γιατί αν οι αντίπαλοί μας, αντί να γράφουν μηνύματα στο Telegram, είχαν ασχοληθεί λίγο πολύ σοβαρά με τα θεολογικά ζητήματα για τα οποία γράφουν, θα γνώριζαν ότι η πρώτη αναφορά στη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου ανάγεται στην εποχή της θεοπασχικής διαμάχης του 6ου αιώνα. Εκείνη την εποχή, πρέπει να υπενθυμίσουμε, αρκετοί Σκύθες μοναχοί έφτασαν στη Ρώμη, όπου, προσπαθώντας να επιλύσουν το ζήτημα του δογματικού τύπου "Ο Υιός του Θεού υπέφερε στη σάρκα", επικαλέστηκαν την εξουσία του Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου. Παρέθεσαν το κείμενο της Λειτουργίας του, το οποίο, όπως είπαν, «χρησιμοποιείται τακτικά από σχεδόν ολόκληρη την Ανατολή». Ιδού το κείμενο: «Δώσε, Κύριε, δύναμη και μεσιτεία. Το κακό – προσευχόμαστε σε Σένα – κάνε το καλό, το καλό κράτα το μέσα στην καλοσύνη...» Σας θυμίζει κάτι;
Φυσικά, θα πείτε, μας θυμίζει τα λειτουργικά βιβλία που εκδόθηκαν στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία πριν από το 2004. Εκεί, στο Intercessio, λέγεται: «Θυμήσου, Κύριε, κάθε πριγκιπάτο και εξουσία, και τους αδελφούς μας στην κάμαρα, και όλη τη στρατιά: φύλαξε το καλό στην καλοσύνη, και κάνε το κακό καλό, με την καλοσύνη Σου».
Αποδεικνύεται ότι το αρχαιότερο χωρίο από το κείμενο της Λειτουργίας του Μεγάλου Βασιλείου, αγιασμένο από την Παράδοση και τους Αγίους Πατέρες και, πιθανότατα, ανήκον στο χέρι ενός μεγάλου αγίου της Εκκλησίας μας, δεν περιέχει αιτήματα για «κατάκτηση γλωσσών» και αιτήματα για ενίσχυση των αρχόντων την «ημέρα της μάχης».
Τι μας λέει αυτό;
Πρώτον, το αρχαίο κείμενο της Λειτουργίας του Μεγάλου Βασιλείου πιθανότατα δεν περιείχε τις λέξεις «ημέρα μάχης» και «κατάκτηση γλωσσών». Αυτές οι λέξεις είναι μια μεταγενέστερη εισαγωγή στο κείμενο της υπηρεσίας σε σχέση με τις μεταβαλλόμενες πολιτικές συνθήκες.
Δεύτερον, η μνημόνευση των αρχών κατά τη διάρκεια της λειτουργίας γενικά άλλαζε συνεχώς. Και μπορεί να αλλάξει στο μέλλον.
Τρίτον, στην αρχαία Εκκλησία οι προσευχές για την «κατάκτηση των γλωσσών» με στρατιωτικά μέσα ήταν γενικά ξένες, πράγμα που αποδεικνύεται τόσο από τα κείμενα των λειτουργιών όσο και από τα πολυάριθμα λόγια των Αγίων Πατέρων.
Ως εκ τούτου, μπορούμε να συμβουλεύσουμε τους υποστηρικτές του πολέμου ότι πριν από την παράθεση ενός αποσπάσματος από τη Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου ως «απόδειξη» της φιλοπολεμικής θέσης της Εκκλησίας, τουλάχιστον είναι αναγκαία μια ελάχιστη εξοικείωση με τη βιβλιογραφία σχετικά με αυτό το θέμα. Τότε όχι μόνο θα εμπλουτίσουν τις θεολογικές τους γνώσεις με νέες ξένες λέξεις, αλλά δεν θα γράφουν πλέον ότι το Intercessio είναι η «καρδιά» της Αναφοράς.
Ο νέος Πατριάρχης Βουλγαρίας: ποιος είναι και τι μετά;
Ο Μητροπολίτης Βιντίν Δανιήλ έγινε ο νέος Πατριάρχης της Βουλγαρικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τι είδους άνθρωπος είναι αυτός, τι να περιμένει η Εκκλησία από αυτόν και τι δυσκολίες μπορεί να συναντήσει;
Μάχη για τον Θρόνο: Ποιος θα γίνει ο νέος Πατριάρχης της Βουλγαρικής Εκκλησίας;
Από αριστερά προς τα δεξιά: Μητροπολίτης Γαβριήλ, Μητροπολίτης Γρηγόριος, Μητροπολίτης Δανιήλ. Φωτογραφία: ΕΟΔ Στις 30 Ιουνίου θα διεξαχθεί στη Σόφια η εκλογή του νέου Πατριάρχη της BOC. Αξιολογούμε τις πιθανότητες των υποψηφίων και προσπαθούμε να προβλέψουμε τον νικητή.
Γιατί ζητούν ισόβια κάθειρξη για τους συντάκτες της ΕΟΔ; Νέα στοιχεία
Την ημέρα της έναρξης των διαπραγματεύσεων για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕE, η SBU ανακοίνωσε την ανακάλυψη νέων «στοιχείων ενοχής» ορθόδοξων δημοσιογράφων. Γνωστική ασυμφωνία όμως...
Απελευθέρωση του Μητροπολίτη Ιωνάθαν: Ίχνη του Βατικανού;
Στις 22 Ιουνίου έγινε γνωστό ότι ο Μητροπολίτης Ιωνάθαν, αν και καταδικασμένος σε φυλάκιση 5 ετών, αφέθηκε ελεύθερος και του επετράπη να φύγει από την Ουκρανία. Ποιος ευθύνεται για την απόφαση και ποια η σημασία της;
Ουκρανία σήμερα: οι πρώτοι επίσκοποι-ομολογητές
Στον τρέχοντα διωγμό της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, έχουν ήδη εμφανιστεί οι πρώτοι επίσκοποι-ομολογητές. Όσον αφορά τον επίσκοπο Ιωνάθαν, η δικαστική απόφαση έχει ήδη τεθεί σε ισχύ.
UOC και αρχές: Είναι δυνατόν να οικοδομηθούν φιλικές σχέσεις;
Στις 11 Ιουνίου 2024, εκπρόσωποι της UOC συμμετείχαν σε συνάντηση με τους πρεσβευτές της G7. Τι συνάντηση ήταν αυτή και είναι δυνατόν να ελπίζουν για φιλικές σχέσεις με την Εκκλησία;